حرم و بارگاه

گُنبد خشتی در مشهد

مقبره ای است متعلق به یکی از نُقَبای سادات موسوی شهر مشهد و از اعقاب و ذُراری امام موسی بن جعفر علیه السلام به نام «امیر سلطان غیاث الدین محمد بن امیر طاهر موسوی» که در فاصله تقریباً پانصد متری شمال حرم حضرت رضا علیه السلام واقع است و از زیارتگاههای مهم این شهر می باشد. این بنا که ظاهراً در آغاز دارای گنبدی خشت پوش بوده به «گنبد خشتی» شهرت یافته است. گنبد خشتی در کوچه ای با همین نام در ابتدای خیابان طبرسی واقع است. امیر غیاث الدین در سال ۸۳۲ قمری درگذشته است. نام و نسب و زمان
فوت وی بر روی سنگ قبر تاریخی و نفیس او کتیبه شده و اجدادش را تا حضرت موسی بن جعفر علیه السلام و پس از آن تا حضرت علی علیه السلام برشمرده اند.
چون نام اجداد غیاث الدین محمد در منابع تاریخی معتبر نیز ذکر شده (۲۱)، در صحّت نسبِ وی تردید نیست. نیاکان او از قرن ششم تا نهم قمری اداره کننده اصلی حرم حضرت رضا علیه السلام بوده و در آبادانی آن کوشیده اند. اخلاف خاندان ایشان نیز تا زمان صفویه (قرون دهم و یازدهم قمری) از زمره نقبای سادات و بزرگان شهر مشهد بوده اند.
مقبره مشهور به گنبد خشتی احتمالاً همزمان با درگذشت سلطان محمد احداث شده و متعلق به دوره تیموری است. بنا شامل یک سرداب، چهار طاقییی چهار ایوانه بر روی سرداب و یک گنبد ساقه دار بر فراز آن است که ارتفاع گنبد از کف زمین تا نوک آن ۹/۱۴ متر می باشد. کل بنا از آجر و گچ ساخته شده و گنبد آن دو پوششه است.
داخل بنا مزیّن به مُقَرنَسهای گچی بسیار زیباست. دورادور زیر گنبد و اطراف چهار ایوان هم مزیّن به آیاتی از سوره های مُلک و واقعه به خط زیبای محقق و ثلث است. در دوره قاجار به سبب دود گرفتگی داخل بنا آن را به نوعی دیگر تزیین کرده اند، اما در سال ۱۳۸۰ تزیینات مزبور بازپیرایی شد و نقوش و کتیبه های اصلی آن تثبیت و احیا گردید.
گنبد خشتی بازدید کنندگان فراوانی از سراسر ایران و حتی کشورهای همجوار دارد. هیات امنایی از معتمدان محلی زیر نظر اداره اوقاف و امور خیریه خراسان آن را راه میبرند و از محل نذورش
به اداره آن میپردازند. درباره گنبد خشتی در بعضی منابع اطلاعات نادرستی درج شده است (۲۲). متقابلاً منابع دیگری به درستی آن را معرفی کرده اند. راقم مشهدی در سال ۱۲۹۴ قمری با توجه به کتیبه سنگ قبر غیاث الدین محمد مقبره وی و اجدادش را چنین وصف کرده است:
این حریمی را که از روی شرف روح الامین
پاسبان آسا همی بر درگهش ساید جبین …
هیچ میدانی چرا خیل سخن سنجان همی
یکزبان گویند کامد خوشتر از خُلد بَرین
زانکه گنج نور احمد اندر آن باشد نهان
زانکه کَنزِ نسل حیدر اندر آن آمد دفین
دُرِّ دریای سیادت آن که نام نامی اش
آمده سلطان محمد در خبرهای متین
وانکه باب وی امیر بی قرین طاهر بُوَد
کو بُدی محمود شه را نیز فرزند مهین …
نیز می باشد محمد ابن قاسم بی سخن
وانگهی حمزه است فرزند امام هفتمین (۲۳)
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام(دانستنی های رضوی۱)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *