حرم و بارگاه

مقبره امیرشاه ملک در مشهد

بنایی تاریخی از دوره تیموری که تا پیش از انقلاب اسلامی به مسجد شاه شهرت داشت و بعد به نام مسجد هفتاد و دو تن خوانده شد، اصلاً مقبره یکی از اُمرای شاهرخ تیموری به نام امیر شاه ملک (یا ملک شاه) است.
این مقبره در محل چهار سوق و تلاقی دو بازار بزرگ و فرش فروشها در کنار میدانی قدیمی به نام «سرِ سنگ» احداث شده و پس از توسعه حریم حرم در مجاورت ضلع جنوب غربی حرم قرار گرفته است. بنا شامل یک سرداب برای دفن جسد، قبه ای ۵ در ۵ متری، گنبدی دو پوششه به ارتفاع ۴/۱۷ متر، ایوانی در جانب شمال به ارتفاع ۴/۹ متر، فضاهایی جانبی و دو گلدسته در طرفین ایوان می باشد. دورادور ایوان کتیبه ای داشته که تنها قسمت پایانی
آن بر روی پایه سمت چپ باقی مانده و این جملات به وضوح در آن قابل خواندن است:
«الامیر ملکشاه اعرج الله معارج دولته فی رجب سنه خمس و خمسین و ثمانمائه للهجره»
امیر غیاث الدین شاه ملکِ بِرلاس یکی از اُمرای معتبر تیمور و فرزند وی شاهرخ بوده است. در سال ۸۰۹ قمری که شاهرخ حکومت ولایت خراسان را با مرکزیت توس و مشهد به فرزند جوان خویش اُلغ بیک بخشید شاه ملک را هم به امیر الامرایی وی منصوب کرد. وی تا سال ۸۱۱ که مامور فتح و تصرف ماوراء النهر گردید در خراسان مستقر بود. در سال ۸۱۲ که حکومت ماوراء النهر به الغ بیک داده شد امیر شاه ملک هم همراه او گردید. این دو ظاهراً تا سال ۸۱۷ حکومت خراسان را هم داشتند، اما از آن زمان به بعد فرزند دیگر شاهرخ یعنی بایسنقر میرزا والی خراسان (با مرکزیت توس) شد. بنابراین امیر شاه ملک در سالهای ۸۰۹ تا ۸۱۷ قمری حاکم اصلی خراسان، یا دست کم بزرگترین امیر این خطّه بوده است. وی تا سال ۸۲۹ قمری قدرتمندانه در ماوراء النهر و خوارزم به حکومت و دستیاری الغ بیک مشغول بود، تا این که در سال مزبور در خوارزم درگذشت و جسدش به مشهد حمل و در بنایی که خود وی برای این منظور ساخته بود مدفون گردید (۲۴).
اصل مقبره امیرشاه ملک بین سالهای ۸۰۹ تا ۸۲۹ قمری احداث شده اما تکمیل و تزیین آن تا سال ۸۵۵ طول کشیده است. این بنا که در زمان شاه سلطان حسین صفوی (۱۱۱۹ ق) و هم نادرشاه افشار (۱۱۵۵ ق) مرمّت گردیده، دارای
گنبد فیروزه ای رنگ و دو گلدسته زیباست. مقبره امیرشاه ملک هر چند به عنوان زیارتگاه شناخته نمی شود اما کاربرد فرهنگی توریستی دارد. این بنا که باید عنوان «مسجد شاه» را از نام «شاه ملک» یا بنای مجاور خود به نام «حمام شاه» (رضوی بعدی) گرفته باشد، نمی توانسته است مسجد باشد چون قبله آن با قبله مشهد انطباق ندارد و در سرداب آن هم چند جسد دفن شده است (۲۵).
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام(دانستنی های رضوی۱)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *