حوادث، وقایع، هجرت

بررسی فرضیه ها در ولایتعهدی امام رضا

در میان این فرضها, در یک فرض البته وظیفه حضرت رضا همکاری شدید بوده, و آن فرض همان است که فضل شیعه بوده و ابتکار در دست او بوده است . بنابراین فرض, ایرادی بر حضرت رضا از این نظر نیست که چرا ولایتعهدی را قبول کرد, اگر ایرادی باشد از این نظر است که چرا جدی
قبول نکرد . ولی ما از همین جا باید بفهمیم که قضیه به این شکل نبوده است . حال ما از نظر یک شیعه نمی گوییم, از نظر یک آدم به اصطلاح بی طرف می گوییم : حضرت رضا یا مرد دین بود یا مرد دنیا . اگر مرد دین بود باید وقتی که می بیند چنین زمینه ای برای انتقال خلافت از بنی العباس به خاندان علوی فراهم شده با فضل همکاری کند, و اگر مرد دنیا بود باز باید با او همکاری می کرد . پس اینکه حضرت همکاری نکرده و او را طرد نموده دلیل بر این است که این فرض غلط است . اما اگر فرض این باشد که ابتکار از ذوالریاستین است و او قصدش قیام علیه اسلام بوده, کار حضرت رضا صددرصد صحیح است . یعنی حضرت در میان دو شر, آن شر کوچکتر را انتخاب کرده و در آن شر کوچکتر ( همکاری با مأمون ) هم به حداقل ممکن اکتفا نموده است . اشکال, بیشتر در آنجایی است که بگوییم ابتکار از خود مأمون بوده است . اینجاست که شاید اشخاصی بگویند وظیفه حضرت رضا این بود که وقتی مأمون او را دعوت به همکاری می کند و سوء نیت هم دارد , مقاومت کند, و اگر می گوید تو را می کشم, بگوید بکش, باید حضرت رضا مقاومت می کرد و به کشته شدن از همان ابتدا راضی می شد, و حاضر می گردید که او را بکشند و به هیچ وجه همان ولایتعهدی ظاهری و تشریفاتی و نچسب را نمی پذیرفت . اینجاست که باید
قضاوت شود که آیا امام باید همین کار را می کرد یا باید قبول می کرد ؟ مسئله ای است از نظر شرعی : می دانیم که خود را به کشتن دادن یعنی کاری کردن که منجر به قتل خود شود, گاهی جایز می شود اما در شرایطی که اثر کشته شدن بیشتر باشد از زنده ماندن, یعنی امر دایر باشد که یا شخص کشته شود و یا فلان مفسده بزرگ را متحمل گردد, مثل قضیه امام حسین . از امام حسین برای یزید بیعت می خواستند و برای اولین بار بود که مسئله ولایتعهدی را معاویه عملی می کرد . حضرت امام حسین کشته شدن را بر این بیعت کردن ترجیح داد, و به علاوه امام حسین در شرایطی قرار گرفته بود که دنیای اسلام احتیاج به یک بیداری و یک اعلام امر به معروف و نهی از منکر داشت ولو به قیمت خون خودش باشد, این کار را کرد و نتیجه هایی هم گرفت . اما آیا شرایط امام رضا نیز همین طور بود ؟ یعنی واقعا برای حضرت رضا که بر سر دو راه قرار گرفته بود جایز بود که خود را به کشتن دهد ؟ یک وقت کسی به جایی می رسد که بدون اختیار خودش او را می کشند, مثل قضیه مسمومیتی که البته قضیه مسمومیت از نظر روایت شیعه یک امر قطعی است ولی از نظر تاریخ قطعی نیست . بسیاری از مورخینحتی مورخین شیعه مثل مسعودی ( ۷ ) معتقدند که حضرت رضا به اجل طبیعی از دنیا رفته و کشته نشده است . حال بنابر عقیده معروفی
که میان شیعه هست و آن این است که مأمون حضرت رضا را مسموم کرد, بسیار خوب, انسان یک وقت در شرایطی قرار می گیرد که بدون اختیار خودش مسموم می شود, ولی یک وقت در شرایطی قرار می گیرد که میان یکی از دو امر مختار و مخیر است, خودش باید انتخاب کند, یا کشته شدن را و یا اختیار این کار را . نگویید عاقبت همه می میرند . اگر من یقین داشته باشم که امروز غروب میمیرم ولی الان مرا مخیر کنند میان انتخاب یکی از دو کار, یا کشته بشوم یا فلان کار را انتخاب کنم, آیا در اینجا من می توانم بگویم من که غروب می میرم, این چند ساعت دیگر ارزش ندارد ؟ نه, باز من باید حساب کنم که در همین مقدار که می توانم زنده بمانم آیا اختیار آن طرف این ارزش را دارد که من حیات خودم را به دست خودم از دست بدهم ؟ حضرت رضا مخیر می شود میان یکی از دو کار . یا چنین ولایتعهدی راکه من تعبیر می کنم به ( ولایتعهدی نچسب ) و از مسلمات تاریخ استبپذیرد و یا کشته شدن که بعد هم تاریخ بیاید او را محکوم کند . به نظر من مسلم اولی را باید انتخاب کند . چرا آن را انتخاب نکند ؟ ! صرف همکاری کردن با شخصی مثل مأمون که ما می دانیم گناه نیست, نوع همکاری کردن مهم است .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *