امامت و رهبری، حاکمان زمان

هدف یازدهم مامون از ولایتعهدی امام رضا

پس از دستیابی به تمام هدفهایی که مامون از ولیعهدی امام رضا (ع) منظور کرده بود ، نوبت به اجرای بخش دوم برنامه جهنمیش فرا می رسید . آن اینکه آرام آرام و بی آنکه شبهه ای برانگیزد به نابود ساختن علویان از طریق نابودی بزرگترین شخصیت ایشان ، اقدام کند . او باید این کار را بکند تا برای همیشه از منشا خطر و تهدید علیه حکومتش ، رهایی یابد .
مامون تصمیم گرفت که نظر مردم را از علویان برگرداند و حس اعتماد و مهرشان را از آنان بزداید ، ولی البته به گونه ای که احساساتشان را هم جریحه دار نکرده باشد .
اجرای این هدف از آنجا شروع شد که مامون کوشید تا امام رضا (ع) را از موقعیت اجتماعی که داشت ، ساقط گرداند . کم کم کاری کند که به مردم بفهماند او شایستگی برای جانشینی وی را ندارد . این موضوع را مامون نزد حمید بن مهران و گروهی از عباسیان به صراحت بازگو کرد .
مامون گمان می کرد که اگر امام رضا را ولیعهد خویش گرداند ، همین رویداد به تنهایی کافی خواهد بود تا موقعیت اجتماعی امام در هم بشکند و ارجش پیش مردم فرو بیفتد .
زیرا مردم هر چند به زبان نگویند ، ولی عملا این بینش را پیدا می کنند که امام با پذیرفتن مقام ولیعهدی ثابت کرده که اهل دنیاست . مامون می پنداشت که اگر ولیعهدی را به امام بقبولاند ، به شهرت امام لطمه وارد آورده و حس اطمینان مردم را نسبت به وی جریحه دار ساخته است ، چه تفاوت سنی میان آن دو نیز بسیار بود ، یعنی امام بیست و دو سال از مامون بزرگتر بود و چون قبول ولایتعهدی را چنان سنی غیر طبیعی می نمود ، لذا مردم آن را حمل بر حب مقام و دنیا پرستی امام رضا (ع) می کردند .
امام رضا (ع) نیز خود این نقشه مامون را دریافته بود که در جایی می گفت : « . . . می خواهد مردم بگویند : علی بن موسی از دنیا رو برگردان نیست . . . مگر نمی بینید چگونه به طمع خلافت ، ولایت عهد را پذیرفته است ؟ ! . . . » .
پی نوشتها
( ۱ ) بحار / ۴۹ / ص ۱۳۹ – مستند الامام الرضا / ۱ / ص ۷۷ و ۷۸ – عیون اخبار الرضا / ۲ / ص ۱۵۳ .
( ۲ ) الصله بین التصوف و التشیع / ص ۲۵۶ .
( ۳ ) البدایه و النهایه / ۱۰ / ص ۱۴۷ و سایر کتابهای تاریخی . به فصل « منبع خطر برای عباسیان » همین کتاب نیز مراجعه کنید .
( ۴ ) مقاتل الطالبین / ص ۳۷۷ و صفحات دیگر آن و نیز سایر کتابها . برخی از محققان ، بر آنند
که فقط اهل حدیث کوفه در این قیام شرکت کردند ، ولی ظاهر آنست که مراد همه اهل حدیث بطور اطلاق باشد . این را مقاتل الطالبین هم تایید می کند .
نکته شایان تذکر آنکه گروهی از اهل حدیث و گروهی از زیدیه امامت را بدانگونه که شیعه امامیه باور دارند ، هنگام ولیعهدی امام رضا پذیرفته بودند ، ولی سپس از این عقیده برگشتند .
نوبختی در فرق الشیعه ص ۸۶ می نویسد :
« . . . گروهی از آنان به نام « محدثه » به فرقه مرجئه و اصحاب حدیث پیوند داشتند و قایل به امامت حضرت موسی بن جعفر و سپس علی بن موسی شده بدینگونه شیعه گردیدند . ولی این نوعی تظاهر و به انگیزه رسیدن به هدفهای دنیوی بود . چه آنان پس از درگذشت امام رضا (ع) از عقیده خود برگشتند . گروهی از زیدیان نیز به امامت حضرت علی بن موسی (ع) قایل گشتند و این پس از اخذ بیعت ولیعهدی از سوی مامون به نفع او بود . اینان نیز تظاهر می کردند و برای دنیایشان به چنین عقیده ای گرویده بودند . لذا چون امام رضا (ع) در گذشت آنان نیز دست از اعتقاد خود شستند . . . » به قول شیبی ، گروهی از زیدیان ، مرجئه و اهل حدیث گرداگرد امام رضا (ع) را گرفتند . آنگاه پس از درگذشت امام دوباره به مذاهب خویش بازگشتند .
( ۵ ) الآداب السلطانیه ، فخری / ص ۲۱۷ – ضحی الاسلام / ۳ / ص ۲۹۴ – البدایه و النهایه /
۱۰ / ص ۲۴۷ – طبری ، ابن اثیر ، قلقشندی ، ابوالفرج ، مفید و هر مورخی که ماجرای ولیعهدی را در کتاب خود آورده . البته در این باره متون دیگری هم یافت می شود که علت تسمیه رضا را به این دلیل دانسته است که دوست و دشمن به شخصیت وی احترام می گذاشتند
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *