احادیث و سخنان

عیون اخبار الرضا – باب ۱۹ سخنان حضرت رضا در باره علامات امام

(۱) ۱- حسن بن علیّ بن فضّال از امام رضا علیه السّلام چنین نقل کرده است: امام را علاماتی است: عالمترین، حکیمترین، باتقواتر، بردبارتر، شجاعتر، سخیتر و عابدترین فرد است، مختون متولّد میشود، پاک و مطهّر است، همان طور که از روبرو میبیند، از پشت سر نیز میبیند، سایه ندارد، آنگاه که از شکم مادر به زمین میافتد، بر روی دو کف دست به زمین میافتد و با صدای بلند شهادتین را میگوید، محتلم نمیشود، چشمش به خواب میرود ولی قلبش نمیخوابد، محدّث است (یعنی صدای فرشته وحی را میشنود ولی آن را نمیبیند)، زره رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله کاملا اندازه اوست، بول و غائط او دیده نمیشود، زیرا خداوند عزّ و جلّ زمین را مأمور کرده تا آنچه را که از او خارج میشود ببلعد «۱»، بوی امام از مشک خوشتر است، اختیار او نسبت به مردم از
______________________________
(۱)- در کتاب «من لا یحضره الفقیه» (ج ۶ ص ۳۷۸) در توضیح این جمله آمده است:
«یعنی در محلّی که در معرض دید دیگران است به استنجا نمینشیند، بلکه در جایی که چاهک و کنیف دارد تخلّی میکند و مدفوعش از دید دیگران پنهان میشود، بر خلاف غالب مردم عرب آن زمان که در پس دیواری، روی زمین و محلّ دید دیگران قضاء حاجت میکردند.
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۳۹
اختیار آنان نسبت به خودشان بیشتر است، (۱) نسبت به مردم از پدر و مادرشان دلسوزتر است، از همه مردم در مقابل خداوند متواضعتر است، از همه بیشتر به آنچه که مردم را به آن امر میکند، عمل میکند و از همه بیشتر، از آنچه که مردم را از آن نهی میکند دوری مینماید، دعایش مستجاب است، به گونهای که اگر دعا کند که صخرهای دو نیم شود، دو نیم خواهد شد، اسلحه حضرت رسول صلی اللَّه علیه و آله و شمشیر آن حضرت یعنی ذو الفقار به نزد اوست، نزد او نوشتهای است که اسامی شیعیانشان تا روز قیامت در آن مکتوب است، و نیز نوشته دیگری دارد که اسامی دشمنانشان تا روز قیامت در آن آمده است، «جامعه» که صحیفهای به طول هفتاد ذراع (حدود ۳۵ متر) و مشتمل بر همگی نیازمندیهای اولاد آدم است نزد اوست، جفر اکبر و اصغر که پوست بزی و پوست قوچی است و جمیع علوم حتّی ارش (مجازات) یک خراش و حتّی زدن یک یا نیم یا ثلث تازیانه در آن ثبت شده و همچنین مصحف فاطمه زهرا
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۴۰
– سلام اللَّه علیها- نزد اوست.
مترجم گوید: در این حدیث بزرگترین و مهمترین علامت امام که اتّفاق و اجماع امامیّه بر آن است صریحا ذکر نشده و ظاهرا حذف گردیده است، و آن مقام «عصمت» است که بعضی فرق شیعه مثل فطحیّه و جارودیّه آن را قبول ندارند، و ابن فضّال نیز فطحی مذهب بوده است (یعنی بعد از امام صادق علیه السّلام بجای امام کاظم علیه السّلام، برادر آن حضرت: عبد اللَّه بن جعفر را امام میدانسته) هر چند در نقل اخبار ثقه و قابل اعتماد بوده است و در آخر عمر متنبّه گردید، و از طرفی در پارهای از صفات مثل مختون متولّد شدن، غیر معصومین نیز شریکند، و کلّا آنچه مخالف اعتبار عقل باشد، پذیرشش واجب و ضروری نیست.
(۱) ۲- در حدیث دیگری آمده است: امام مؤیّد به روح القدس است، و بین او و خدا ستونی از نور وجود دارد که اعمال مردم را در آن میبیند، و آنچه را بدان احتیاج دارد بر آن آگاه میگردد، گاهی آن نور برای او گسترده میشود و (آنچه را که باید بداند) میداند و گاه از او گرفته میشود و در نتیجه (آنچه را که لازم نیست) نمیداند.
(شیخ صدوق گوید:) امام متولّد میشود و خود تولید مثل مینماید، مریض میشود، سلامت مییابد، میخورد و میآشامد، قضاء حاجت
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۴۱
میکند، ازدواج میکند، میخوابد، دچار سهو و نسیان «۱» میگردد، خوشحال و محزون میشود، میخندد و میگرید، زندگی میکند و سپس میمیرد، دفن میشود و مردم او را زیارت میکنند، محشور میشود و مورد سؤال واقع میگردد، به او ثواب و پاداش داده میشود و مورد اکرام الهی قرار میگیرد و شفاعت میکند، و علامت مهمّ او دو چیز است: علم و استجابت دعا.
خبرهایی که از حوادث آینده میدهد، از پدرانش از رسول خدا- صلی اللَّه علیه و آله- به او رسیده است، و حضرت رسول نیز از جبرئیل و او از خداوند علّام الغیوب- عزّ و جلّ- دانسته است.
و تمام یازده امام بعد از پیامبر صلی اللَّه علیه و آله شهید شدهاند، بعضی با شمشیر، که عبارتند از: امیر المؤمنین، امام حسین علیهما السّلام و بقیه ایشان با سمّ، هر یک را
______________________________
(۱)- مراد مصنّف از سهو و نسیان چنان که خود در کتاب «من لا یحضره الفقیه» شرح داده بدین منوال میباشد:
هنگامی که خداوند به مصلحتی بخواهد او، (امام) به نسیان یا سهو دچار خواهد شد، و هر کجا که چنین شد، بلافاصله خود امام از نسیان یا سهو خود خبر میدهد تا کسی گمراه نگردد، البتّه این عقیده مؤلّف و استادش «ابن الولید» است نه همه مشایخ عظام، و آنان گویند: سهو و نسیان با عصمت که ملاک حجّیّت است منافات دارد، لذا همه ظواهر را تأویل و یا ردّ میکنند.
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۴۲
طاغوت زمانش شهید کرده است، و شهادت ائمّه امری واقعی و حقیقی بوده است، نه آنچنان که غلات و مفوضه- که لعنت خدا بر آنان باد- معتقدند.
مترجم گوید: غلات جمع غالی به معنی غلوّکننده است. غلات سه دستهاند: ۱- آنان که در باره علی علیه السّلام غلو میکنند و او را خدا میدانند.
۲- آنان که در باره اهل بیت علیهم السّلام غلوّ میکنند و در باره ایشان معتقد به صفات و خصوصیّاتی هستند که خود ایشان چنین ادّعایی ندارند. ۳- آنان که معتقدند شناخت امام انسان را از همگی عبادات و واجبات بینیاز میسازد و از این رو، طهارت، نماز، روزه، زکات و حجّ را با اتّکال به دوستی و ولایت اهل بیت ترک میکنند. و مراد از «غلات» در کتب متقدّمین بیشتر همین طائفه سوم است. و مفوّضه به کسانی اطلاق میگردد که قائل به تفویض میباشند. تفویض دارای هشت معنی است، از جمله اینکه خداوند امر خلق و تدبیر و رزق را به معصومین علیهم السّلام واگذار فرموده است، که این عقیده، خود غلوّ است (برای توضیح بیشتر به مجلّد ششم ترجمه کتاب «من لا یحضره الفقیه» ص ۵۷۳ مراجعه فرمائید).
(۱) باری آنان گویند: ایشان (یعنی ائمّه معصومین) در واقع کشته نشدهاند بلکه امر بر مردم مشتبه شده است. (شیخ صدوق گوید:) دروغ میگویند، خداوند بر آنان غضب کناد! امر هیچ یک از انبیاء و اوصیاء بر مردم مشتبه نشده جز عیسی بن مریم علیهما السّلام فقطّ، زیرا او زنده به سوی آسمان برده شد و در بین زمین و آسمان قبض روح گردید، سپس به آسمان برده و روحش به او برگردانده
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۴۳
شد، و این آیه شریفه به همین مطلب اشاره دارد: «إِذْ قالَ اللَّهُ یا عِیسی إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَ رافِعُکَ إِلَیَّ وَ مُطَهِّرُکَ …» (آنگاه که خداوند به عیسی گفت: من تو را برمیگیرم و به سوی خود بالا میبرم و از کفّار پاک و مطهّرت میکنم- آل عمران: ۵۵) و نیز خداوند، گفتار عیسی علیه السّلام در روز قیامت را چنین حکایت میفرماید: «وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً ما دُمْتُ فِیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی کُنْتَ أَنْتَ الرَّقِیبَ عَلَیْهِمْ وَ أَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ» (مادامی که در میانشان بودم، گواه بر آنان بودم و آنگاه که مرا برگرفتی، خود مراقب آنان بودی و تو بر همه چیز شاهدی- مائده: ۱۱۷). و کسانی که در مورد ائمّه علیهم السّلام از حدّ تجاوز کردهاند میگویند: اگر جایز است که امر عیسی علیه السّلام که بدون پدر خلق گردیده است، بر مردم مشتبه شود، چرا جایز نباشد که امر ائمّه علیهم السّلام نیز مشتبه شود؟
جوابی که باید به آنان داد این است: عیسی بدون پدر خلق شد، پس چرا جایز نباشد که آنان نیز بدون پدر خلق شوند؟ زیرا آنان جرأت نخواهند کرد که عقیده خود را در این باب اظهار کنند، خدایشان لعنت کناد! وقتی که تمام انبیاء و رسل و اوصیاء بعد از آدم از پدر و مادر خلق شده باشند و در این میان
عیون أخبار الرضا علیه السلام/ترجمه ،ج۱،ص:۴۴۴
فقط عیسی علیه السّلام بدون پدر خلق شده باشد، جایز است که امر او بر مردم مشتبه شود نه امر سایر انبیاء و اوصیاء علیهم السّلام کما اینکه جایز است که بدون پدر خلق شود، خداوند- عزّ و جلّ- خواسته است او را آیه و نشانهای قرار دهد تا دانسته شود که او بر هر کاری تواناست (پایان کلام شیخ صدوق).
برگرفته از کتاب عیون اخبار الرضا نوشته: شیخ صدوق ترجمه: حمیدرضا مستفید، علیاکبر غفاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *