احادیث و سخنان

احادیث تفسیری امام رضا سوره نساء

متن حدیث
سوره النساء ( ۴ ) ۱- الصدوق عن علیّ بن أحمد قال : حدّثنا محمّد بن أبی عبدالله عن محمّد بن إسماعیل عن علیّ بن العباس ، قال : حدّثنا القاسم بن الربیع الصحاف عن محمّد بن سنان أنّ أباالحسن علیّ بن موسی الرضا علیه السلام کتب إلیه فیما کتب من جواب مسائله ، حرّم أکل مال الیتیم ظلماً لعلل کثیره من وجوه الفساد ، أوّل ذلک إذا أکل مال الیتیم ظلماً فقدأعان علی قتله إذ الیتیم غیر مستغن و لامحتمل لنفسه ، و لاقائم بشأنه ، و لا له من یقوم علیه و یکفیه کقیام والدیه
، فإذا أکل ماله فکأنّه قدقتله و صیّره إلی الفقر و الفاقه ، مع ما خوّف الله عزّوجلّ من العقوبه فی قوله ( و لیخش الّذین لوترکوا من خلفهم ذریّه ضعافاً خافوا علیهم فلیتّقوا الله ) و لقول أبی جعفرعلیه السلام : إنّ الله عزّوجلّ وعد فی أکل مال الیتیم عقوبتین ، عقوبه فی الدنیا ، و عقوبه فی الآخره ، ففی تحریم مال الیتیم استبقاء الیتیم و استقلاله بنفسه ، و السلامه للعقب أن یصیبه ماأصابهم لما وعد الله فیه من العقوبه مع ما فی ذلک من طلب الیتیم بثأره إذا أدرک و وقوع الشحناء و العداوه و البغضاء حتّی یتفانوا . ۲- العیّاشی بإسناده عن العباس بن هلال ، عن أبی الحسن الرضا علیه السلام أنّه ذکر قول الله ( إن تجتنبوا کبائر ماتنهون عنه ) عباده الأوثان ، و شرب الخمر ، و قتل النفس ، و عقوق الوالدین ، و قذف المحصنات ، و الفرار من الزّحف ، و أکل مال الیتیم . ۳- الصدوق عن أبیه عن سعد بن عبدالله عن أحمد بن محمّد بن عیسی عن الحسین بن سعید عن محمّد بن الفضیل عن أبی الحسن الرضا علیه السلام فی قول الله عزّوجلّ ( إن تجتنبوا کبائر ماتنهون عنه نکفّر عنکم سیّئاتکم ) قال : من اجتنب ما أوعد الله علیه النار إذا کان مؤمناً کفّر عنه سیّئاته . ۴- الکلینی بإسناده عن محمّد بن یحیی ، عن أحمد بن محمّد بن عیسی ، عن الحسن بن محبوب قال : سألت أباالحسن الرضا علیه السلام عن قوله عزّوجلّ ( و لکلّ جعلنا موالی ممّاترک الوالدان و الأقربون و الّذین
عقدت أیمانکم ) قال : إنّما عنی بذلک الأئمّه علیهم السلام بهم عقد الله عزّوجلّ أیمانکم . ۵- العیّاشی : فی روایه محمّد بن الفضیل عن أبی الحسن علیه السلام [ فی قوله تعالی ( أن تؤدّوا الأمانات إلی أهلها ) ] هم الأئمّه من آل محمّد یؤدّی الإمام ، الإمامه إلی إمام بعده ، و لایخصّ بها غیره ولایزویها عنه . ۶- العیّاشی عن أبان أنّه دخل علی أبی الحسن الرضا علیه السلام قال : فسألته عن قول الله ( یا أیها الّذین آمنوا أطیعوا الله و أطیعوا الرّسول و أولی الأمر منکم ) فقال : ذلک علیّ بن أبی طالب علیه السلام ثمّ سکت ، قال : فلمّا طال سکوته ، قلت : ثمّ من ؟ قال : ثمّ الحسن ، ثمّ سکت فلمّا طال سکوته ، قلت : ثمّ من ؟ قال : الحسین ، قلت : ثمّ من ؟ قال : ثمّ علیّ بن الحسین و سکت ، فلم یزل یسکت عند کلّ واحد حتّی اُعید المسأله ، فیقول : حتّی سمّاهم إلی آخرهم . ۷- الصدوق عن أحمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی رضی الله عنه ، قال : حدّثنا علیّ بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن علیّ بن معبد عن الحسین بن خالد عن أبی الحسن الرضا علیه السلام قال : سمعت أبی علیه السلام یحدّث عن أبیه علیه السلام أنّه قال : ( اتّخذ الله إبراهیم خلیلاً ) لأنّه لم یرد أحداً و لم یسأل أحداً غیر الله عزّوجلّ . ۸- العیّاشی عن أحمد بن محمّد عن أبی الحسن الرضا علیه السلام فی قول الله ( و إن
امرأه خافت من بعلها نشوزاً أو إعراضاً ) قال : نشوز الرجل یهمّ بطلاق امرأته ، فتقول له : أدع ما علی ظهرک و اعطیک کذا و کذا و أحلّلکِ من یومی و لیلتی علی ما اصطلحا فهو جائز . ۹- العیّاشی عن محمّد بن الفضیل عن أبی الحسن الرضا علیه السلام فی قول الله ( و قدنزّل علیکم فی الکتاب أن إذا سمعتم آیات الله – إلی قوله- إنّکم إذاً مثلهم ) قال : إذا سمعت الرجل یجحد الحقّ و یکذب به و یقع فی أهله فقم من عنده و لاتقاعده . ۱۰- العیّاشی عن محمّد بن الفضیل عن أبی الحسن الرضا علیه السلام قال : کتبت إلیه أسأله عن مسأله ، فکتب إلیّ ، أنّ الله یقول ( إنّ المنافقین یخادعون الله و هو خادعهم و إذا قاموا إلی الصلوه – إلی قوله- سبیلاً ) لیسوا من عتره و لیسوا من المؤمنین و لیسوا من المسلمین ، یظهرون الإیمان و یسرّون الکفر و التکذیب لعنهم الله .
سوره نساء ( ۴ ) ۱- صدوق از علی بن احمد ، از محمد بن ابی عبدالله ، از محمد بن اسماعیل ، از علی بن عبّاس ، از قاسم بن ربیع صحاف ، از محمد بن سنان روایت کرده است که از جمله پاسخهایی که حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا (ع) در جواب پرسشهای او نوشت این بود که بنا حق خوردنِ مال یتیم را از آن جهت حرام فرمود که مفاسد فراوانی در این کار است . اول این که اگر مال یتیم را بناحقّ بخورد با این کار بر قتل
او کمک کرده است; زیرا یتیم نه مستغنی است و نه می تواند خود را تأمین و امور زندگیش را اداره کند ، و نه کسی را دارد که همچون والدینش ، او را سرپرستی و کفایت کند . پس هر گاه کسی مال او را بخورد چنان است که او را کشته و به فقر و پریشانی انداخته باشد . این در حالی است که خداوند عزّوجلّ خورنده مال یتیم را بیم کیفر داد ، و فرموده است ( و لیخش الذین لوترکوا من خلفهم ذریّه ضعافا خافوا علیهم فلیتّقوا الله ) ۱ ، حضرت ابوجعفر ( باقر ) (ع) فرموده است : خداوند عزوجل برای خوردن مال یتیم بیم دو مجازات داده است ، مجازاتی در دنیا ، و مجازاتی در آخرت . پس تحریم خوردن مال یتیم اولا باعث می شود که یتیم به زندگی خود ادامه دهد و روی پای خود بایستد ( و محتاج دیگران نشود ) ، ثانیا اعقاب شخص از بلایی که بر سر فرزندان یتیم آمده است در امان بمانند ، چون خداوند در این باره وعده عقوبت داده است ( که هر کس مال ایتام را بخورد ، فرزندان و اعقاب او چون ایتام نیازمند شوند و مالشان را دیگران بخورند ) به علاوه خوردن مال یتیم باعث می شود که یتیم وقتی بزرگ شود در صدد گرفتن انتقامش برآید و عداوت و دشمنی و کینه میان آنها به وقوع بپوندد به حدّی که یکدیگر را از بین ببرند۲ . ۲- عیاشی به اسنادش از عباس بن هلال از حضرت ابوالحسن الرضا ( ع
) روایت کرده است که آن بزرگوار آیه ( اگر از گناهان کبیره ای که از آنها نهی شده اید اجتناب کنید ) ۳ را تلاوت کرد و فرمود : مقصود از کبایر بت پرستی ، شرابخواری ، قتل نفس ، عقوق والدین ( نافرمانی و آزار دادن پدر و مادر ) ، تهمت زدن به زنان پاکدامن ، فرار از میدان جهاد ، و خوردن مال یتیم است ۴ . ۳- صدوق از پدرش ، از سعد بن عبدالله ، از احمد بن محمد بن عیسی ، از حسین بن سعید ، از محمد بن فضیل ، از حضرت ابوالحسن الرضا (ع) روایت کرده است که آن حضرت درباره آیه ( اگر از گناهان کبیره ای که از آنها نهی شده اید اجتناب کنید گناهانتان را تخفیف می دهیم ) ۵ فرمود : هرکس از گناهانی که خداوند برای ارتکاب آنها وعده آتش داده است ، اجتناب ورزد ، مشروط به آن که مؤمن باشد ، خداوند از سایر بدیها و گناهان او در گذرد۶ . ۴- کلینی به اسنادش از محمد بن یحیی ، از احمد بن محمد بن عیسی ، از حسن بن محبوب روایت کرده است که گفت : از حضرت ابوالحسن الرضا (ع) درباره آیه شریفه ( و برای همه میراث برانی قرار دادیم از آنچه که والدین و نزدیکان و کسانی که پیمان بستید بجا می گذارند ) ۷ سؤال کردم ، فرمود : مقصود از ( کسانی که پیمان بستید ) ائمه (ع) هستند که خداوند میان شما و آنان پیمان (
بیعت و عهد میثاق ) بسته است ۸ . ۵- عیاشی در روایت محمد بن فضیل از حضرت ابوالحسن الرضا (ع) [ درباره آیه شریفه ( که امانات را به اهلش برسانید ) ۹ ] آمده است که مقصود امامانِ از آل ِ محمد هستند که باید هر امامی امانت امامت را به امام پس از خود بسپارد ، نه حق دارد آن را به شخص دیگری بسپارد و نه از او مخفی و دریغ بدارد۱۰ . ۶- عیاشی از أبان روایت کرده است که گفت : خدمت ابوالحسن الرضا (ع) رسیدم و از آیه شریفه ( ای کسانی که ایمان آورده اید خداوند و رسول او صاحب امر خود را پیروی کنید ) ۱۱ پرسیدم ، فرمود : مقصود ( از اولی الامر ) علی بن ابی طالب (ع) است ، و آن گاه سکوت کرد ، ابان گوید : چون سکوت آن حضرت به درازا کشید عرض کردم : بعدش چه کسی ؟ فرمود : بعدش حسن ، باز سکوت کرد ، چون سکوتش طولانی شد عرض کردم : سپس چه کسی ؟ فرمود : حسین ، عرض کردم : بعد چه کسی ؟ فرمود : بعد علی بن الحسین ، و باز سکوت کرد ، به همین ترتیب هر یک را که نام می برد سکوت می کرد تا این که من دوباره می پرسیدم ، و آن حضرت جواب می داد تا آن که همگی را تا آخرین نفرشان نام برد۱۲ . ۷- صدوق از احمد بن زیاد بن جعفر همدانی ( رض ) از
علی بن ابراهیم بن هاشم ، از پدرش ، از علی بن معبد ، از حسین بن خالد ، از ابوالحسن الرضا (ع) روایت کرده است که فرمود : شنیدم پدرم (ع) از پدرش (ع) روایت کند که فرمود : ( خداوند ابراهیم را دوست و خلیل خود برگزید ) ۱۳ ، چون دست رد به سینه احدی نزد ، و از هیچ کس هم ، بجز خدای عزّوجلّ ، چیزی نخواست ۱۴ . ۸- عیاشی از احمد بن محمد ، از ابوالحسن الرضا (ع) روایت کرده است که آن حضرت درباره آیه ( اگر زنی از اعراض و سرباز زدن شوهرش بترسد ) ۱۵ فرمود : نشوز مرد این است که بخواهد همسرش را طلاق دهد ، پس زن به او گوید : مرا نگهدار و طلاق مده و من در عوض řǘљʙǠام را به تو می بخشم و فلان مبلغ پول هم به تو می دهم و از حق شب و روز خود هم می گذرم ، چنین توافقی جایز است ۱۶ . ۹- عیاشی از محمد بن فضیل از ابوالحسن الرضا (ع) روایت کرده است که آن حضرت درباره آیه ( و به تحقیق فرستاد بر شما در کتاب آنچه را که وقتی آیات خداوند را بشنوید . . . شما نیز مانند آنها هستید ) ۱۷ فرمود : هرگاه شنیدی مردی حق را انکار و تکذیب می کند و از اهل حق بدگویی می نماید از نزدش برخیز و با او همنشینی مکن ۱۸ . ۱۰- عیاشی از محمد بن فضیل
روایت کرده است که گفت : به حضرت ابوالحسن الرضا (ع) نامه ای نوشتم و سؤالی را از ایشان پرسیدم ، حضرت به من مرقوم فرمود : خداوند می فرماید ( همانا منافقان در برابر خداوند خدعه و نیرنگ می زنند و خداوند به آنان خدعه می کند و هنگامی که به نماز می ایستند . . . ) ۱۹ اینان ( منافقان ) نه از عترتند و نه از مؤمنان و نه از مسلمانان ، به ظاهر دم از ایمان می زنند و در باطن کافر و بی اعتقادند ، خدا لعنتشان کند۲۰ .
منبع حدیث
۱- نساء / ۹ . ۲- علل الشرایع ۴۸۰-۴۸۱ . ۳- نساء / ۳۱ . ۴- تفسیر عیّاشی ۱/ ۲۳۸ . ۵- نساء / ۳۱ . ۶- ثواب الأعمال ۱۵۸ . ۷- نساء / ۳۳ . ۸- اصول کافی ۱/ ۲۱۶ . ۹- نساء / ۵۸ . ۱۰- تفسیر عیّاشی ۱/ ۲۴۹ . ۱۱- نساء / ۵۹ . ۱۲- تفسیر عیّاشی ۱/ ۲۵۱ . ۱۳- نساء / ۱۲۵ . ۱۴- علل الشرایع ۳۴ . ۱۵- نساء / ۱۲۸ . ۱۶- تفسیر عیّاشی ۱/ ۲۷۸ . ۱۷- نساء / ۱۴۰ . ۱۸- تفسیر عیّاشی ۱/ ۲۸۱ . ۱۹- نساء / ۱۴۲-۱۴۳ . ۲۰- تفسیر عیّاشی۱/ ۲۸۲-۲۸۳ .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *