احادیث و سخنان

احادیث تفسیری امام رضا سوره مائده

متن حدیث
سوره المائده ( ۵ ) ۱- العیّاشی عن صفوان ، قال : سألت أباالحسن الرضا علیه السلام عن قول الله ( فاغسلوا وجوهکم و أیدیکم إلی المرافق و امسحوا برؤسکم و أرجلکم إلی الکعبین ) فقال : قد سأل رجل أباالحسن عن ذلک ، فقال : سیکفیک أو کفتک سوره المائده یعنی المسح علی الرأس والرجلین ، قلت : فإنّه قال : اغسلوا أیدیکم إلی المرافق ، فکیف الغسل ؟ قال : هکذا أن یأخذ الماء بیده الیمنی فیصبّه فی الیسری ، ثمّ یفیضه علی المرفق ، ثمّ یمسح إلی الکفّ ، قلت له : مرّه واحده ؟ فقال : کان یفعل ذلک
مرّتین ، قلت : یرد الشعر ؟ قال : إذا کان عنده آخر فعل ، و إلّا فلا . ۲- العیّاشی عن أبی إسحاق المداینی قال : کنت عند أبی الحسن علیه السلام إذ دخل علیه رجل فقال له : جعلت فداک إنّ الله یقول ( إنّما جزاء الّذین یحاربون الله و رسوله – إلی- أو ینفوا ) . فقال : هکذا قال الله ، فقال له : جعلت فداک فأی شی ء إذا فعله استحقّ واحده من هذه الأربع ؟ قال : فقال له أبوالحسن علیه السلام : أربع ، فخذ أربعاً بأربع ، إذا حارب الله و رسوله و سعی فی الأرض فساداً فقَتَل ، قُتِلَ ، فإن قَتَلَ و أخذ المال قُتِلَ و صُلِبَ ، و إن أخذ المال و لم یقتل ، قُطِعَتْ یده و رجله من خلاف ، و إن حارب الله و رسوله و سعی فی الأرض فساداً و لم یقتل و لم یأخذ المال نفی من الأرض . فقال له الرجل : جعلت فداک و ما حدّ نفیه ؟ قال : ینفی من المصر الّذی فعل فیه ما فعل إلی غیره ، ثمّ یکتب إلی أهل ذلک المصر أن ینادی علیه بأنّه منفیّ ، فلاتؤاکلوه ، و لاتشاربوه ، و لاتناکحوه ، فإذا خرج من ذلک المصر إلی غیره کتب إلیهم بمثل ذلک فیفعل به ذلک سِنَه ، فإنّه سیتوب من السنه و هو صاغر ، فقال له الرجل : جعلت فداک فإن أتی أرض الشرک فدخلها ؟ قال : یضرب عنقه إن أراد الدخول فی أرض الشرک . ۳- الصدوق عن الفقیه المروزی ، عن أبی بکر النیسابوری
، عن الطائی عن أبیه عن الرضا علیه السلام عن آبائه عن علیّ بن أبی طالب علیه السلام فی قول الله عزّوجلّ ( أکّالون للسحت ) قال : هو الرجل الّذی یقضی لأخیه الحاجه ثمّ یقبل هدیّته . ۴- العیّاشی عن هشام بن المشرقی عن أبی الحسن الخراسانی علیه السلام قال : إنّ الله کما وصف نفسه أحد ، صمد ، نور ، ثمّ قال : ( بل یداه مبسوطتان ) فقلت له : أفله یدان هکذا ؟ – و أشرت بیدی إلی یده – فقال : لوکان هکذا کان مخلوقاً . ۵- الصدوق عن الحاکم أبوعلیّ الحسین بن أحمد البیهقی ، قال : حدّثنا محمّد بن یحیی الصولی ، قال : حدّثنی سهل بن القاسم النوشجانی ، قال : قال رجل للرضاعلیه السلام : یا بن رسول الله إنّه یروی عن عروه بن الزبیر ، أنّه قال : توفّی رسول الله صلّی الله علیه و آله و هو فی تقیّه ، فقال : أمّا بعد قول الله تعالی ( یا أیّها الرسول بلّغ ما أنزل إلیک من ربّک و إن لم تفعل فما بلّغت رسالته و الله یعصمک من الناس ) فإنّه أزال کلّ تقیّه بضمان الله عزّوجلّ و بیّن أمر الله تعالی و لکن قریشاً فعلت ما اشتهت بعده ، و أمّا قبل نزول هذه الآیه فلعّله . ۶- العیّاشی عن أحمد بن محمّد قال : کتبت إلی أبی الحسن الرضا علیه السلام ، و کتب فی آخره : أو لم تنتهوا عن کثره المسائل فأبیتم أن تنتهوا إیّاکم ، و ذاک فإنّما هلک من کان قبلکم بکثره سؤالهم ، فقال الله تبارک
و تعالی ( یا أیها الذین آمنوا لاتسئلوا عن أشیاء – إلی قوله- کافرین ) . ۷- العیّاشی عن ابن الفضیل عن أبی الحسن علیه السلام قال : سألته عن قول الله ( إذا حضر أحدکم الموت حین الوصیّه اثنان ذوا عدلٍ منکم أو آخران من غیرکم ) قال : اللّذان منکم مُسْلِمان ، و اللّذان من غیرکم من أهل الکتاب ، فإن لم تجدوا من أهل الکتاب فمن المجوس ، لأنّ رسول الله صلّی الله علیه و آله قال : سنّوا بهم سنّه أهل الکتاب ، و ذلک إذا مات الرجل المسلم بأرض غربه [ فطلب رجلین مسلمین یشهدهما علی وصیه فلم یجد مسلمین یشهدهما فرجلین من أهل الکتاب ، قال حمران : قال أبوعبدالله علیه السلام و اللّذان من غیرکم من أهل الکتاب و إنما ذلک إذا مات الرجل المسلم فی ارض غربه فطلب رجلین مسلمین یشهدهما علی وصیه ] فلم یجد مسلمین فلیشهد رجلین ذمّییّن من أهل الکتاب مرضیّین عند أصحابهما .
سوره مائده ( ۵ ) ۱- عیاشی از صفوان روایت کرده است که گفت : از حضرت ابوالحسن الرضا (ع) در باره آیه شریفه ( پس صورتهایتان و دستانتان را تا آرنج بشویید و سرهایتان و پاهایتان را تا برآمدگی آن مسح بکشید ) ۱ سؤال کردم ، فرمود : مردی در این باره از ابوالحسن پرسید ، آن بزرگوار فرمود : سوره مائده پاسخ تو را داده است یا خواهد داد ، . . . مقصود مسح کردن سر و دو پاست ، عرض کردم : خداوند فرموده است : دستهایتان را تا آرنجها بشویید ، نحوه
شستن چگونه است ؟ فرمود : بدین ترتیب که با دست راست خود آب برمی دارد و در دست چپ خالی می کند و آن گاه روی آرنج می ریزد و سپس تا کفِ خود دست می کشد . عرض کردم : یک بار کافی است ؟ فرمود : ( ابوالحسن ) این کار را دو بار انجام می داد ، عرض کردم : آیا می تواند بر عکس ( به شیوه مخالفان ) وضو بگیرد ؟ فرمود : اگر کسی ( از مخالفان ) نزد او باشد این کار را بکند و إلّا نه ۲ . ۲- عیاشی از ابواسحاق مدائنی روایت کرده است که گفت : در خدمت ابوالحسن (ع) بودم که مردی وارد شد و عرض کرد : قربانت گردم ، خداوند می فرماید ( همانا کیفر کسانی که با خداوند و رسولش محاربه می کنند . . . یا نفی شوند ) ۳ ، حضرت فرمود : اینچنین خداوند فرموده است ، عرض کرد : فدایت شوم ، چه کاری است که اگر انجامش دهد سزاوار یکی از این چهار کیفر است ؟ حضرت ابوالحسن (ع) فرمود : چهار کار ، چهار به چهار حساب کن ، اگر با خدا و پیامبرش به جنگ برخیزد و در زمین به فساد کوشد و آدم بکشد ، کیفرش این است که کشته شود; اگر آدم بکشد و غارت کند باید به دار آویخته شود; اگر غارت کند و کسی را نکشد باید دست و پای او بر خلاف یکدیگر ( یکی از راست و دیگری از چپ ) بریده
شود ، و اگر با خدا و رسول او بجنگد و دست به تبهکاری در جامعه بزند ولی آدم نکشد و مالی را غارت نکند باید تبعید شود . آن مرد عرض کرد : فدایت شوم ، حدّ تبعید چه اندازه است ؟ فرمود : باید از شهری که در آن مرتکب آن کارها شده است به جایی دیگر تبعید شود و به مردم آن شهر هم بنویسند که جارچی اعلام کند که این مرد تبعیدی است و کسی حق ندارد به او غذا و آب و زن بدهد . اگر از آن شهر به شهری دیگر رفت به اهالی آن شهر نیز همین مطالب را بنویسند ، و یک سال با وی چنین رفتار شود ، بعد از یک سال بناچار توبه خواهد کرد ، آن مرد عرض کرد : قربانت گردم ، اگر به خاک مشرکان رفت چه ؟ فرمود : اگر بخواهد وارد خاک مشرکان شود باید گردنش را بزنند۴ . ۳- صدوق از فقیه مروزی ، از ابوبکر نیشابوری ، از طائی ، از پدرش ، از حضرت رضا از پدرانش ، از علی بن ابی طالب (ع) روایت کرده است که امیرالمومنین (ع) درباره این سخن خدای عزّوجلّ ( خورندگان حرام ) ۵ فرمود : او کسی است که برای برادرش کاری انجام می دهد و آن گاه هدیه او را می پذیرد۶ . ۴- عیاشی از هشام بن شرقی از ابوالحسن الخراسانی (ع) روایت کرده است که فرمود : خداوند ، همان گونه که خود خویشتن را وصف کرده ، یگانه است و
بی نیاز است و نور است . سپس فرمود ( بلکه دست خداوند باز است ) ۷ ، هشام گوید : من با دست خود به دست آن حضرت اشاره کردم و گفتم : آیا خداوند هم چنین دستهایی دارد ؟ فرمود : در این صورت او یک مخلوق بود۸ . ۵- صدوق از حاکم ابوعلی حسین بن احمد بیهقی ، از محمد بن یحیی صولی ، از سهل بن قاسم نوشجانی روایت کرده است که گفت : مردی به حضرت رضا (ع) عرض کرد : یا بن رسول الله ، از قول عروه بن زبیر نقل می شود که گفت : رسول خدا (ص) در حال تقیه رحلت فرمود ، حضرت رضا (ع) فرمود : بعد از آیه ( ای رسول آنچه را خدایت به تو فرستاد ابلاغ کن و اگر این کار را نکنی پس رسالت او را انجام نداده ای و خداوند تو را از شرّ مردم حفظ می کند ) ۹ ، که خداوند حفظ جان رسول خدا (ص) را تضمین فرموده که آن حضرت هر گونه تقیه ای را کنار گذاشت و امر خدای تعالی را بیان فرمود ، لیکن پس از رحلت آن جناب ، قریش آنچه خواستند کردند ، قبل از نزول این آیه ، شاید تقیه می فرمود۱۰ . ۶- عیاشی از احمد بن محمد روایت کرده است که گفت : به ابوالحسن الرضا (ع) نامه ای نوشتم و آن حضرت نامه ای نوشت و در پایان آن مرقوم فرمود : مگر از زیاد پرسیدن نهی نشده
اید ؟ پس چرا باز نمی ایستید ، از این کار بپرهیزید ، زیرا پیشینیان شما به سبب همین زیاد پرسیدنشان به هلاکت در افتادند . خداوند تبارک و تعالی می فرماید ( ای کسانی که ایمان آورده اید سؤال نکنید از چیزهایی که . . . کافران ) ۱۱ . ۷- عیاشی از ابن فضیل روایت کرده است که گفت : از حضرت ابوالحسن (ع) درباره آیه ( هنگام فرا رسیدن مرگ وصیت کنید و دو نفر عادل یا دو نفر از غیر خودتان را شاهد بگیرید ) ۱۲ پرسیدم ، فرمود : مقصود از آن دو شاهد خودی دو مسلمان است ، و مقصود از دو شاهد غیر خودی دو نفر از اهل کتاب است اگر شاهدی از اهل کتاب نیافتند ، از بین مجوسیان انتخاب کنید; چرا که رسول خدا (ص) با آنان معامله اهل کتاب فرمود . این ( انتخاب دو شاهد اهل کتاب ) در صورتی است که شخص مسلمان در دیار غربت بمیرد [ در این صورت باید در پی دو مرد مسلمان برآید که آنها را بر وصیت خود گواه گیرد ، و چنانچه دو مسلمان نیافت دو مرد از اهل کتاب را گواه گیرد . حمران گوید : حضرت ابوعبدالله ( صادق ) (ع) فرمود : پس دو مرد مسلمان برای گواه گرفتن بر وصیت خود طلب کند ] و اگر دو مسلمان نیافت دو نفر مرد ذمی از اهل کتاب را که مورد اعتماد و رضایت هم کیشانشان باشند گواه گیرد۱۳ .
منبع حدیث
۱- مائده / ۶ . ۲- تفسیر
عیّاشی ۱/ ۳۰۰ . ۳- مائده / ۳۳ . ۴- تفسیر عیّاشی ۱/ ۳۱۷ . ۵- مائده / ۴۲ . ۶- عیون اخبار الرضا ۲/ ۲۸ . ۷- مائده / ۶۴ . ۸- تفسیر عیّاشی ۱/ ۳۳۰ . ۹- مائده / ۶۷ . ۱۰- عیون اخبار الرضا ۲/ ۱۳۰ . ۱۱- تفسیر عیّاشی ۱/ ۳۴۶-۳۴۷ ، آیه در سوره مائده / ۱۰۱-۱۰۲ . ۱۲- مائده / ۱۰۶ . ۱۳- تفسیر عیّاشی ۱/ ۳۴۹ .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *