احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – عترت ، وارثان قرآن

حضرت رضا علیه السلام برای اثبات این که عترت طاهره علیهم السلام وارثان قرآن و برگزیدگان الاهی و کسانی هستند که در
تقسیم غنایم کنار خداوند و حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم سهم می برند، به آیات متعددی استدلال فرمودند؛ مانند : انما
غنمتم من شی ء فاءن لله خمسه و للرسول و لذی القربی ( ۲۳۱ ) و نیز در برابر اطاعت مردم از ایشان با خدا و رسول به آیه ی :
اءطیعوا الله و اءطیعوا الرسول و اءولی الاءمر منکم ( ۲۳۲ ) و در تساوی ولایت خداوند و رسول صلی الله علیه و آله و سلم و عترت
( طاهره علیهم السلام به آیه ی : انما ولیکم الله و رسوله و الذین امنوا الذین یقیمون الصلوه و یؤ تون الزکوه و هم راکعون ( ۲۳۳
استناد کرده است . آری شگفت آور است که خداوند نعمت های بزرگی بر اهل این بیت عطا کرده است ؛ هنگامی که سخن از
صفحه ۵۵ از ۱۲۶
صدقه به میان می آید، خداوند خود و رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت ایشان را از بهره بردن از صدقه منزه می داند
و می فرماید : انما الصدقات للفقراء . . . . ( ۲۳۴ ) پس مباحث پیش گفته توضیحی برای این کلمات نورانی رضوی است که درود
خدا و ملائکه اش بر گوینده ی آن ها باد . از آن رو که پرسشگری از قرآن نسبت به تدبر در آن امتیاز دارد و نیز تدبر کننده در آن
صرفا مانند شنونده است و توان سخن گویی با قرآن و گویا ساختن آن را ندارد و نیز گویا کننده ی قرآن فقط شنونده نبوده ، بلکه
با آن گفت و گو و مشورت می کند، با آن سخن می گوید و از آن می پرسد و پاسخ می طلبد . مشکلات را بر آن عرضه داشته ،
تقاضای حل آن ها را می کند، از فضل آن مساءلت کرده ، به آن چنگ می زند و از آن پس درجه به درجه با آن بالا می رود، تا
آن که همراه با یکدیگر به سر منشاء خود باز گشته ، به سوی خدای متعالی بالا می روند و هر دو با هم در هر چه که از آن پدید
آمدند، ناپدید می گردند؛ چنان که مقتضای معیت مطلقه ای که از جدایی در هر مرتبه از مراتب نزول و صعود ابا دارد، چنین است
. نیز روشن گردید که تدبر در قرآن برای سایر مردم شدنی است ، اما گویا ساختن آن برای آن ها شدنی نیست ؛ بلکه گویا سازنده
ی آن همان انسان کامل معصوم علیه السلام است . با این مقدمه ، روشن می شود که اولا ضرورتا مردم به ایشان نیازمندند؛ ثانیا
عترت طاهره که کامل ترین مردم اند، وارثان کتاب عزیزند؛ ثالثا ایشان اهل ذکر هستند که بر مردم واجب است از ایشان بپرسند؛
رابعا ایشان پیشی گیرندگان در نیکی ها السابقون بالخیرات هستند و مانند این اوصاف کامل که خداوند در کتاب خود شمار
اندکی از انسان ها را با آن ها ستوده است . حضرت رضا علیه السلام مصادیق آن را در این فرمایش بیان کرده اند : ما اهل ذکر
هستیم و مردم باید از ما بپرسند؛ نحن اءهل الذکر و نحن المسؤ ولون . وشاء می گوید : به حضرت علیه السلام گفتم : پس شما سؤ
ال شوندگان هستید و ما سؤ ال کنندگان ؟ حضرت فرمودند : آری . گفتم : پس بر ما واجب است که از شما بپرسیم ؟ حضرت
فرمودند : آری ، گفتم : آیا بر شما واجب است که به ما پاسخ می دهیم ، وگرنه ، نه . آیا این سخن خداوند را نشنیده ای که این
عطای ماست ؛ آن را بی شمار ببخش یا نگه دار؛ لا، ذاک الینا، ان شئنا فعلنا و ان لم نشاء لم نفعل ، اءما تسمع قول الله تبارک و
تعالی : هذا عطاؤ نا فامنن اءو اءمسک بغیر حساب . ( ۲۳۵ ) این فرموده ی حضرت اگر بخواهیم پاسخ می دهیم ، وگرنه ، نه کاشف
از اختیار ایشان است که در غیر حوزه ی بیان احکام و تکلیف است . زیرا در این مورد جایی برای اختیار نیست و تعلیم و امر به
معروف و نهی از منکر بر ایشان واجب است . چنان که از استشهاد ایشان به این فرموده ی خداوند : هذا عطاؤ نا روشن می شود .
چون آیه به عطایای استحبابی نظر دارد که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم میان منت نهادن و اعطا و میان منت نگذاردن و امساک
مخیر است ؛ ولی در اصل حکم و بیان رسالت چنین اختیاری ندارند و ابلاغ رسالت بر ایشان واجب است . همچنین حضرت رضا
علیه السلام مصادیق سایر اوصاف کمالی را که قبلا اشاره شد، بیان فرمودند . احمد بن عمر در مورد این آیه ین ثم اءورثنا الکتاب
الذین اصطفینا من عبادنا ( ۲۳۶ ) از ایشان پرسید، حضرت در پاسخ فرمودند : فرزندان فاطمه علیها السلام ، و پیشی گیرنده به خیرات
و نیکی ها امام است و نیز میانه رو کسی است که امام را می شناسد، ظالم به خویشتن کسی است که او را نمی شناسد؛ ولد فاطمۀ
( علیها السلام ، و السابق بالخیرات الامام و المقتصد العارف بالامام و الظالم لنفسه الذی لا یعرف الامام . ( ۲۳۷
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *