احادیث تفسیری

دیدگاه امام رضا (ع) – دشمنی پیشوا و پیرو در روز قیامت

آیا کسی که در هر موقعیتی اساس کارش را بر تحقیق بگذارد، بهتر است یا آن که اساس او بر مبنای تقلیدی است که بر لب پرتگاه
است و پس از آن در آتش جهنم سقوط می کند ؟ چنان که خداوند در هر دو آیه به آن بیم داده است . پس نه جاهل فرمانبر و نه
جاهل فرمانده از آتش جهنم خلاصی نمی یابد، بلکه آن جا نیز با یکدیگر به دشمنی می پردازند؛ عده ای از آن ها از گروهی
دیگر بیزاری می جویند؛ یوم تقلب وجوههم فی النار یقولون یا لیتنا اءطعنا الله و اءطعنا الرسولا و قالوا ربنا انا اءطعنا سادتنا و
کبراءنا فاءضلونا السبیلا ربنا اتهم ضعفین من العذاب و العنهم لعنا کبیرا . ( ۲۴۷ ) اما این آرزو به حال آنان سودمند نیست ، پس از
صفحه ۵۹ از ۱۲۶
این که در دنیا علیه آنان دلیل آورده شده که شما باید با وجود شرایط و حصول نتیجه ، تحقیق می کردید . آنان درخواست می
کنند که خداوند عذاب بزرگان و پیشوایان آنان را چندین برابر کند، ولی این خواسته نفعی به آنان نمی رساند . زیرا خود ایشان
چون پیشوایانشان عذابی مضاعف دارند؛ قال ادخلوا فی اءمم قد خلت من قبلکم من الجن والانس فی النار کلما دخلت اءمۀ لعنت
اءختها حتی اذا ادارکوا فیها جمیعا قالت اءخریهم لاولیهم ربنا هؤ لاء اءضلونا فاتهم عذابا ضعفا من النار قال لکل ضعف و لکن لا
تعلمون و قالت اءولیهم لاخریهم فما کان لکم علینا من فضل فذوقوا العذاب بما کنتم تکسبون . ( ۲۴۸ ) بر اساس این آیه ، هر دو
گروه ، یعنی تابع جاهل که در تبعیت مقلدانه عمل کرده است و نیز پیشوایان جاهل که رهبری نابجا را به دست گرفته اند، هر دو
شایسته ی عذاب مضاعف هستند، با آن که پایه ی اصل قطعی قرآنی ، هر حسنه ای پاداش مضاعف می گیرد، ولی جزای هر بدی
مانند آن است ، نه بیش تر . شاید سؤ الی مطرح شود که به چه دلیل آنان دو برابر عذاب می شوند ؟ راز مطلب در این است که
تابع مقلد در اطاعت و تبعیت خود، دو کار بد انجام داده است : معصیت خارجی که در آن با پیشوای خود مشترک است ، یعنی
سجده کردن برای بت یا گناهان دیگر؛ پذیر ولایت امام ظالم ، با آن که عقل و وحی به وجوب مبارزه با پیشوایان کفر و طغیان و
دفع شر و رفع ظلم آنان دستور می دهند . همچنین پیشوایی که مردم را از روی نادانی به تبعیت از خود فرا می خواند، مرتکب دو
بدی شده است : معصیت خارجی و حکومت ظالمانه بر مردم . پس هر یک از فرمانروا و فرمانبر که در آتش هستند، عذاب
مضاعف می چشند و در آن جا آرزو هیچ اثری ندارد؛ اگر چه فرمانبران دوست دارند که به دنیا باز گردند و از پیشوایان سرکش
خود بیزاری جویند، چنان که در روز قیامت هنگامی که عذاب را می بینند، از آنان اعلام بیزاری می کنند؛ اذ تبراء الذین اتبعوا من
الذین اتبعوا و راءوا العذاب و تقطعت بهم الاءسباب و قال الذین اتبعوا لو اءن لنا کره فنتبراء منهم کما تبرءوا منا کذلک یریهم الله
اءعمالهم حسرات علیهم و ما هم بخارجین من النار . ( ۲۴۹ ) نتیجه : حیاتی که قرآن مجید مردم را به سوی آن هدایت می کند، بر
پایه ی تحقیق استوار است ، نه آرزو . زیرا تمنا در دنیا و آخرت هیچ سودی ندارد . چون نظام تدبر و تحقیق بر هر دو، عالم و عوالم
میان آن دو، با حفظ تمایز ملکی و ملکوتی بودن ، حاکم است و نظام استرسال و آرزو جایی ندارد . از این رو امیر المؤ منین علیه
السلام می فرماید : از اعتماد کردن بر آرزو بپرهیز . چون سرمایه ی احمق است ؛ ایاک والاتکال علی المنی ، فانها من بضائع
( النوکی . ( ۲۵۰
برگرفته از کتاب قرآن کریم از منظر امام رضا علیه السلام نوشته: آیت الله العظمی جوادی آملی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *